IUI चक्र असफल हुनुका कारणहरू तपाईंले जान्नैपर्ने कुरा

IUI (Intrauterine Insemination) लाई कृत्रिम गर्भाधान (Artificial Insemination) पनि भनिन्छ। यो प्रजनन उपचारको एक प्रक्रिया हो, जसमा शुक्रकीटलाई महिलाको गर्भाशयभित्र सिधै राखिन्छ। यसले शुक्रकीटलाई प्रजनन मार्गका सम्भावित अवरोधहरू पार गरी Fallopian Tube सम्म पुगेर अण्डासँग निषेचन हुने सम्भावना बढाउन मद्दत गर्छ।

IUI को सफलता महिलाको उमेर, प्रयोग गरिएको शुक्रकीटको गुणस्तर तथा बाँझोपनको मूल कारणलगायत विभिन्न कारकहरूमा निर्भर गर्छ। सामान्यतया IUI चक्रको सफलता दर लगभग १०% देखि २०% सम्म हुन सक्छ।

IUI एक सामान्य प्रजनन उपचार हो र IVF को तुलनामा प्रायः कम जटिल तथा कम खर्चिलो हुन्छ। IUI चक्र असफल हुनुका सम्भावित कारणहरूबारे जान्न तलको जानकारी पढ्नुहोस्।

IUI Cycle असफल हुनुका १० प्रमुख कारणहरू

१. उमेर:

महिलाको उमेर बढ्दै जाँदा अण्डाको गुणस्तर घट्दै जान सक्छ। स्रोतमा उल्लेख भएअनुसार १८ वर्षको उमेरमा गर्भधारणको सम्भावना करिब २५% रहेकोमा ४० वर्षको उमेरमा यो करिब ४–६% सम्म घट्न सक्छ।

२. अण्डाको गुणस्तर:

अण्डाको गुणस्तर कमजोर भएमा निषेचन हुन कठिन हुन सक्छ। कमजोर गुणस्तरका अण्डामा Chromosomal समस्या हुन सक्ने भएकाले निषेचनपछि भ्रूणको विकास प्रभावित हुन सक्छ।

३. Endometrial Lining:

गर्भाशयको भित्री तह पर्याप्त बाक्लो नभएमा भ्रूणको Implantation प्रभावित हुन सक्छ।

४. Progesterone को कमी:

Progesterone को स्तर पर्याप्त नभएमा गर्भ स्थापना तथा गर्भ कायम राख्न कठिनाइ हुन सक्छ।

५. शुक्रकीटको गुणस्तर:

कमजोर, अपरिपक्व वा कम गतिशील शुक्रकीट Fallopian Tube सम्म पुग्न नसक्दा निषेचन प्रभावित हुन सक्छ।

६. Fallopian Tube Block:

Fallopian Tube बन्द भएमा अण्डा र शुक्रकीट एकअर्कासँग सम्पर्कमा आउन नसक्ने भएकाले निषेचन हुन कठिन हुन्छ।

७. सही समय नमिल्नु:

IUI मा Ovulation को सही समय महत्त्वपूर्ण हुन्छ। अण्डा Ovary बाट निस्किएपछि सीमित समयसम्म मात्र निषेचन हुन सक्छ। त्यसैले IUI को Timing महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

८. Ovulation नहुनु:

Ovulation नभएमा निषेचनका लागि अण्डा उपलब्ध हुँदैन। यसले IUI को सफलता प्रभावित गर्न सक्छ।

९. शुक्रकीटको कमजोर गुणस्तर:

शुक्रकीटको संख्या पर्याप्त भए पनि यसको आकार (Morphology) वा गतिशीलता (Motility) कमजोर भएमा अण्डाभित्र प्रवेश गरी निषेचन गर्न कठिन हुन सक्छ।

१०. Unexplained Infertility:

विस्तृत परीक्षणपछि पनि बाँझोपनको स्पष्ट कारण पत्ता नलागेको अवस्थालाई Unexplained Infertility भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा चिकित्सकले IUI लगायतका उपचार विकल्पहरू सिफारिस गर्न सक्नुहुन्छ।

असफल IUI का सम्भावित संकेतहरू

IUI असफल भएपछि देखिन सक्ने केही संकेतहरू:

• महिनावारी सुरु हुनु: नियमित रूपमा महिनावारी आएमा गर्भधारण नभएको संकेत हुन सक्छ।
• Pregnancy Test Negative आउनु: घरमै गरिएको वा रगतको परीक्षणमा गर्भ नरहेको देखिनु।
• गर्भावस्थाका सामान्य लक्षण नदेखिनु: थकान, वाकवाकी, स्तनमा संवेदनशीलता वा गन्धप्रति संवेदनशीलता जस्ता लक्षण नदेखिनु।
• Basal Body Temperature मा निरन्तर वृद्धि नहुनु।
• Cervical Mucus मा अपेक्षित परिवर्तन नदेखिनु।

यी लक्षण मात्रबाट IUI असफल भएको निश्चित गर्न सकिँदैन। गर्भावस्था पुष्टि गर्न चिकित्सकको सल्लाह र उचित Pregnancy Test आवश्यक हुन्छ।

डाक्टरले IUI किन सिफारिस गर्नुहुन्छ?

IUI निम्न अवस्थाहरूमा उपचार विकल्पका रूपमा सिफारिस हुन सक्छ:

Unexplained Infertility

विस्तृत परीक्षणपछि पनि बाँझोपनको स्पष्ट कारण पत्ता नलागेको अवस्थामा।

Male Factor Infertility

शुक्रकीटको संख्या, गतिशीलता वा Morphology मा समस्या भएको अवस्थामा।

Cervical Problems

Cervical Mucus मा समस्या भएर शुक्रकीटलाई अण्डासम्म पुग्न कठिनाइ भएको अवस्थामा।

Endometriosis

हल्का अवस्थाको Endometriosis मा चिकित्सकले अन्य उपचारसँगै IUI लाई विकल्पका रूपमा विचार गर्न सक्नुहुन्छ।

Donor Sperm

Donor Sperm प्रयोग गरी गर्भधारण गर्न चाहने व्यक्ति वा दम्पतीका लागि पनि IUI प्रयोग गर्न सकिन्छ।

IUI सामान्यतया IVF भन्दा कम खर्चिलो हुन सक्छ, तर प्रत्येक व्यक्तिको उपचार आवश्यकता फरक हुन्छ। धेरै IUI Cycle आवश्यक परेमा कुल उपचार खर्च पनि बढ्न सक्छ।

कति वटा IUI Cycle प्रयास गर्नुपर्छ?

सामान्यतया ३ वटा IUI Cycle असफल भएपछि IVF उपचारबारे विचार गर्न सकिन्छ। तर निर्णय सबैका लागि समान हुँदैन।

विशेषगरी:

• महिलाको उमेर ४० वर्ष वा सोभन्दा बढी भएमा
• Ovarian Reserve कम भएमा
• अन्य प्रजननसम्बन्धी समस्या भएमा

चिकित्सकले IUI भन्दा IVF लाई प्राथमिकता दिन सक्नुहुन्छ।

Venus IVF, Kathmandu

यदि तपाईं IUI उपचारबारे वा IVF उपचारबारे सोचिरहनुभएको छ भने, अनुभवी Fertility Specialist Dr. Anupama Suwal सँग परामर्श लिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तपाईंको उमेर, Ovarian Reserve, शुक्रकीटको गुणस्तर तथा बाँझोपनको कारणअनुसार उपयुक्त उपचार योजना निर्धारण गर्न सकिन्छ।